s-Heer Abtskerke als heerlijkheid

Heerlijkheid 's-Heer Abtskerke

De heerlijkheid 's-Heer Abtskerke was eeuwenlang eigendom van de grafelijke familie De Perponcher Sedlnitsky. Dat is nog te zien aan het huidige dorpswapen, wat eigenlijk het familiewapen van de Perponchers is.

Toen deze familie eind negentiende eeuw naar Duitsland verhuisde, werd de heerlijkheid in delen verkocht. Marinus Trimpe kocht tussen 1885 en 1899 alle delen op.

Heerlijkheid 's-Heer Abtskerke'
Heerlijkheid 's-Heer Abtskerke

Jaren later, in 1963 werd F.Th. Roeters van Lennep door koop eigenaar. In 1999 overleed deze meneer in Zwitserland. De indruk is dat met zijn dood ook de heerlijkheid 's-Heer Abtskerke is gestorven bij gebrek aan erfgenamen. Het is duidelijk dat de rechten, in ieder geval na de ruilverkaveling De Poel-Heinkenszand, niet meer zijn uitgeoefend, waardoor deze inmiddels zijn vervallen. Daarmee is een einde gekomen aan de heerlijkheidsgeschiedenis van 's-Heer Abtskerke.

Heerlijkheid in s-Heer Abtskerke

Een laatste stukje heerlijkheid

Een uitzondering vormt de situatie op de Gerbernesseweg. Deze weg valt voor een deel binnen de heerlijkheid 's-Heer Abtskerke, terwijl het daarop rustende plantrecht, alsmede de rechten van grasetting en schapendrift horen bij de heerlijkheid Sinoutskerke en Baarsdorp. Dat is afwijkend, want normaliter zou dit aan de ambachtsheer van 's-Heer Abtskerke toekomen. Deze situatie was in ieder geval in 1839 al het geval, blijkens de akte waarmee Pieter van Citters een deel van de heerlijkheid door koop verwierf.

Dit is tevens de eerste akte waarin deze weg wordt genoemd. De verklaring daarvoor is dat pas na de oprichting van het Kadaster in 1831 aan percelen grond (waaronder wegen) perceelnummers werden toegewezen. Voor die tijd werd in aktes en charters slechts aangegeven op hoeveel hectaren een heerlijkheid in totaal betrekking had. Vaak werd dit uitgedrukt in oude oppervlaktematen, zoals gemeten en ellen.

Hoe en wanneer de rechten op de Gerbernesseweg onderdeel werden van Sinoutskerke en Baarsdorp is onbekend. Vermoedelijk is dat ook niet meer te achterhalen. Een gemeente-secretaris van Heinkenszand besloot namelijk in 1850 alle oude archieven, waaronder die van diverse Bevelandse heerlijkheden, op te ruimen.

Wat we wel weten is dat degenen die hun deel van de heerlijkheid aan Pieter van Citters verkochten al vóór 1795 eigenaar daarvan waren door vererving. Aan te nemen is daarom dat de Gerbernesseweg al in de tijd van het Ancien Régime verbonden was aan de heerlijkheid Sinoutskerke en Baarsdorp. Aangezien er ten aanzien van die weg rechten zijn overgedragen ligt het voor de hand dat dit rechten van de heerlijkheid 's-Heer Abtskerke zijn.

Wat de exacte toedracht ook is geweest, tot op heden bestaat er in het voormalige heerlijkheidsgebied van 's-Heer Abtskerke nog één plek met een laatste restje heerlijkheid, en dat is op de Gerbernesseweg. Alle andere heerlijke rechten in 's-Heer Abtskerke zijn voor zover ons bekend reeds lang geleden vervallen.

s-Heer Abtserke

Situatie 's-Heer Abtskerke